ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ | ΤΖΕΝΗ ΜΠΑΡΜΠΑ

Ο Σοφοκλής είναι μια κούκλα δημιουργικής απασχόλησης η οποία σχεδιάστηκε και πήρε "σάρκα και οστά" για την Δημοτική Βιβλιοθήκη Πτολεμαΐδας από την Τζένη Μπάρμπα. 

Μπορείτε να την γνωρίσετε μέσα από την συνέντευξη που δημοσιεύθηκε  στο READMAGAZINE

 

Ερμού 272. Μια ανάσα από την πράσινη γραμμή στην πόλη της Παλιάς Λευκωσίας, ζει και καλλιτεχνεί η Τζένη Μπάρμπα. Αυθεντική, δυναμική μα πάνω απ’ όλα δημιουργική η ενασχόληση της με την τέχνη της κούκλας μάς παρασύρει στο όνειρο, σχεδόν μαγικά θα μπορούσα να πω και μας βγάζει από τις καθημερινές έννοιες μας, δίνοντας μας την ευκαιρία να ταξιδέψουμε σε άλλους κόσμους! 

Κούκλες σικάτες, σκερτσόζες, κούκλες που νιώθεις ότι σε κοιτάζουν και θέλουν να σου πουν μια ιστορία. Φτιαγμένες με μεράκι από τη δημιουργό τους, ντυμένες με δαντέλες αμπίρ, φρουφρού, μεταξωτά και βελούδα, στέκουν καρτερικά στη θέση τους περιμένοντας κάποιον ρομαντικό πελάτη, να τις προσθέσει στη συλλογή του.

«Πώς φθίνουν έτσι ανάλαφρα,

 προτού χαθούν, 

με μια λεπτή χειρονομία, 

τελευταία... 

Με το Έχε Γεια 

και τ’ Όχι Πια ποθούν 

να συμφιλιωθούν, 

κι όσα μοιραία 

χάθηκαν ήδη, πάνε να τα βρουν 

ακροπατώντας απαλά». 

Ρίλκε / Το Ρόδο και η Ιδέα 

■ Ποια ήταν η αφορμή που σας ώθησε να ασχοληθείτε με την τέχνη της κούκλας; 

Τ.Μ. Για να αρχίσω επαγγελματικά με παρότρυνε η κόρη μου και οι φίλες της, όμως η αρχή έγινε τελείως τυχαία όταν είδα στο διαδίκτυο μια κούκλα TILDA, ήθελα να την φτιάξω μόνο με την εικόνα που είχα στο διαδίκτυο. Προσπάθησα με ό,τι υφάσματα παλιά είχα στο σπίτι, ενθουσιάστηκα, όχι τόσο πολύ με το αποτέλεσμα αλλά με την όλη διαδικασία κατασκευής της. Αργότερα σε ένα ταξίδι μου βρήκα και ένα βιβλίο της Tone Finnanger δημιουργού της TILDA και έπεσα στην κυριολεξία με τα μούτρα . 

■ Πότε αντιληφθήκατε ότι έχετε το ταλέντο να δημιουργείτε κούκλες και πως το εξελίξατε με την πάροδο των χρόνων; 

Τ.Μ. Από παιδί μου άρεσε να φτιάχνω πράγματα με τα χέρια μου με ό,τι υλικά έβρισκα κατά καιρούς, χρώματα, χαρτιά, βότσαλα, υφάσματα. Το πάθος μου για την κατασκευή της κούκλας ξεκίνησε πριν από χρόνια με την πρώτη υφασμάτινη κούκλα που έκανα για την κόρη μου. Θέλησα να τη βελτιώσω και στη συνέχεια η πρώτη αυτή κούκλα έφερε και τις υπόλοιπες, καθώς προσπαθούσα να τις φτιάξω όλο και καλύτερες.

Άρχισα να διαβάζω ενδυματολογία, να παρακολουθώ on-Line σεμινάρια για να μαθαίνω για νέες τεχνικές, νέα υλικά. Να επεμβαίνω στο ύφασμα με ειδικό σκληρυντικό υλικό, που οδηγεί πια στη μορφή του γλυπτού. Και συνεχίζω να μαθαίνω... 

■ Ποια είναι η προσωπική σας ιστορία με τις κούκλες; Πόσο παλιά αγάπη είναι; 

Τ.Μ. Επιστροφή στην παιδική ηλικία, σα να παίζω με τον καλύτερο φίλο μου στον καναπέ του πατρικού μου ή στο χωριό των παππούδων μου παίζοντας τις κουμπάρες με τη ξαδέλφη μου τη Μαρούλα! Πιθανώς μια από τις καλύτερες αναμνήσεις από την παιδική ηλικία.

Επιστρέφοντας στην παιδική ηλικία, επιστρέφεις σε εκείνη την ανέμελη κατάσταση τόσο παλιά!  

■ Έχετε κάνει κάποιες σπουδές που σας βοήθησαν στην ενασχόλησή σας με την τέχνη της κού- κλας; 

Τ. Μ. Σπούδασα γραφιστική και ασχολήθηκα για χρόνια επαγγελματικά με την διακόσμηση που νομίζω βοήθησαν και στην τεχνική πλευρά της κατασκευής, αλλά περισσότερο στις σχεδιαστικές και αισθητικές μου επιλογές.

■ Υπήρξαν κάποιοι άνθρωποι, δάσκαλοι στην πορεία των χρόνων; 

Τ.Μ. Η μεγαλύτερη δασκάλα για μένα ήταν η μητέρα μου, από μικρό παιδί θυμάμαι τον εαυτό μου να παρακολουθεί την μητέρα μου που έπλεκε, κεντούσε, κατασκεύαζε διάφορα με τόση αγάπη και μαεστρία. Το πάθος της, η τελειομανία της με ό,τι καταπιανόταν, ακόμα και το δίπλωμα της χαρτοπετσέτας ήταν σαν ιεροτελεστία. Ακολουθώντας τα χνάρια της έμαθα από αρκετά μικρή να κεντώ, να ράβω και αργότερα να ζωγραφίζω, να σχεδιάζω.

■ Βασισμένη στην εμπειρία σας, είναι τελικά θέμα ταλέντου,τεχνικής ή συνδυασμός και των δύο

η δημιουργία μιας κούκλας;

Τ. Μ. Το ταλέντο (εφόσον προϋπάρχει) θέλει πάθος, ενθουσιασμό και αγάπη η τεχνική θέλει γνώση, δεξιοτεχνία, επιμονή, υπομονή, συνέπεια και χρόνο. Το ίδιο σημαντικά και ανεκτίμητα εργαλεία για μια δημιουργία.

■ Τι περιλαμβάνει η διαδικασία δημιουργίας μιας κούκλας, από την σύλληψη της ιδέας μέχρι την υλοποίησή της;

Τ. Μ. Η διαδικασία κατασκευής ξεκινά με την αρχική ιδέα, το ύφος, τη διάθεση και τα χαρακτηριστικά της κάθε κούκλας. Το σχέδιο αποτυπώνεται σε χαρτί και από το πατρόν σχεδιάζονται και κόβονται τα υφάσματα για να ραφτούν. Σχεδιασμός του πατρόν του σκελετού\κορμιού της κούκλας, επιλογή υφασμάτων σύμφωνα με την ενδυματολογία που προσχεδιάστηκε.

Ράψιμο σε συνδυασμό μηχανής και χεριού ώστε οι ραφές να είναι δυνατές και να αντέξουν στην πίεση παραγεμίσματος της κούκλας. Παραγέμισμα κορμιού, χεριών, ποδιών και κεφαλιού και ακολουθεί η συναρμολόγησή της με το χέρι. Ράψιμο των ρούχων και τοποθέτησή τους πάνω στο ήδη έτοιμο κορμί της κούκλας.

Αμέσως μετά τα μαλλιά και έπονται οι διακοσμητικές λεπτομέρειες που συμπεριλαμβάνουν δαντέλλες, κοσμήματα, παπούτσια. Και αυτή είναι η διαδικασία για μια απλή υφασμάτινη κούκλα με απλά χαρακτηριστικά, χέρια, γάντι, πόδια στρογγυλεμένα.

Αν πάμε σε πιο τεχνικές κούκλες απαιτείται ζωγραφική στο πρόσωπο με λεπτομέρεια ή μικρογλυπτική

(Soft sculpture) χέρια και πόδια με σχηματισμένα δάχτυλα, πιο περίτεχνα καπέλα και παπούτσια.

■ Φτιάχνετε μόνη τις κούκλες, μιλήστε μας για τη διαδικασία κατασκευής τους, τον χρόνο, το κόστος, τα υλικά, τεχνικές κτλ.

Τ. Μ. Η κατασκευή μέχρι την ολοκλήρωσή της γίνεται σε διάφορα στάδια και μπορεί να πάρει από 3

ημέρες έως 20 μέρες ανάλογα με την τεχνική της κάθε κούκλας αλλά και τις ενδυματολογικές ιδιαιτερότητες. Αυτό που προσέχω περισσότερο στην κατασκευή των κουκλών είναι η κατάλληλη επιλογή πρώτων υλών, καθώς αυτή καθορίζει σε μεγάλο βαθμό και το τελικό αποτέλεσμα. Δίνω

μεγάλη προσοχή στη λεπτομέρεια κατά την κατασκευή καθώς και στις μεθόδους που εγγυώνται την ασφάλεια και τη διάρκεια ζωής της κάθε κούκλας. Χρησιμοποιώ όσο είναι δυνατό φυσικά υλικά, πιστοποιημένης προέλευσης, όπως λινά, βαμβακερά υφάσματα, μεταξωτά, γνήσιο μαλλί από νήμα ή ατόφιο μαλλί προβάτου για τα μαλλιά τους ανακυκλωμένα υλικά, όπως δέρμα για τα παπούτσια.

Επίσης, επιλέγω οικολογικά χρώματα νερού, όπου αυτό απαιτείται. Τέλος, πειραματίζομαι και με άλλα φυσικά υλικά για τη βαφή υφασμάτων.

Η επιμονή μου στην ποιότητα των υλικών (πολλές είναι οι φορές που αναβάλλω την κατασκευή της μέχρι να βρώ το κατάλληλο υλικό ακόμα και αν πρόκειται για συγκεκριμένο χρώμα υφάσματος) και η εύρεσή τους τις πιο πολλές φορές σε αγορές εκτός Κύπρου και Ελλάδας με φέρνει σε ένα αρκετά υψηλό κόστος αγοράς τους. Δυστυχώς στις αγορές μας δεν υπάρχουν τα εξειδικευμένα υλικά που απαιτούνται για κούκλες με αποτέλεσμα να τα ακριβοπληρώνουμε ή ακόμα και να αναβάλλουμε κάποιες τεχνικές.

Αυτήν την στιγμή ακολουθώ διάφορες τεχνικές κατασκευής αλλά το ύφασμα παίζει τον πρωταγωνιστικό ρόλο μιας και οι δυνατότητες του είναι απίστευτες είτε σε συνδυασμό με paper clay ή με ελαστικά υφάσματα και βελόνες όπου μπορείς να διαμορφώσεις τα χαρακτηριστικά του προσώπου (soft sculpture) είτε με σκληρυντικά και κόλλες προσθέτοντας layers υφασμάτων μέχρι να αποκτήσεις ένα πρόσωπο σκληρό και να του προσθέσεις ζωγραφικές λεπτομέρειες. Βέβαια από τις αγαπημένες μου είναι οι primitive κούκλες, απλές, λιτές, αφαιρετικές, με τεχνική παλαίωσης του ύφασματος σε μεταφέρουν σε παλιές εικόνες…

■ Με ποια κριτήρια επιλέγετε κάθε φορά την κούκλα που θα φτιάξετε;

Τ. Μ. Αρχικά όταν έκανα του τύπουTILDA οι επιλογές ήταν ενδυματολογικές. Ήθελα να δοκιμάζω εποχές και στυλ ώστε να μάθω να βγάζω πατρόν ρούχων και να εξασκούμαι στη ραπτική. Τώρα εξαρτάται από την δυσκολία της τεχνικής που θέλω να ακολουθήσω και βέβαια εξαρτάται και από την διάθεσή μου άλλοτε πιο ανάλαφρες και απλές και άλλοτε μεγάλης δυσκολίας όπου απαιτείται μεγάλη συγκέντρωση.

■ Μιλήστε μας για την εικαστική κούκλα.

Τ. Μ. Αν και θεωρώ ότι έχω πολύ δρόμο για να φτάσω στο επίπεδο ώστε να ονομάσω ή να χαρακτηρίσω μια από τις κούκλες μου εικαστική θα απαντήσω μέσα από τα αναγνώσματα που διαβάζω. Δεν υπάρχει κάποιος γρήγορος ορισμός για μια εικαστική κούκλα. Μπορούν να κατασκευαστούν από σχεδόν οποιοδήποτε υλικό ή από πολλά διαφορετικά υλικά. Μπορούν να είναι πολύ ρεαλιστικά ή αφηρημένα με σχεδόν τίποτα αναγνωρίσιμο.

Οι κούκλες τέχνης δεν είναι παιχνίδια. Συνήθως, μια κούκλα τέχνης προορίζεται για ενήλικες συλλέκτες και δεν είναι παιχνίδι ή συνήθως δεν θεωρείται φιλικό προς τα παιδιά. Οι περισσότεροι άνθρωποι δεν θα επέτρεπαν στα παιδιά τους να παίξουν με χάλκινο γλυπτό ή ζωγραφική στον τοίχο και οι κούκλες τέχνης εμπίπτουν στην ίδια κατηγορία.

Το One-of-a-kind (OOAK) είναι μια φράση που εμφανίζεται πολύ στον χώρο της κούκλας τέχνης. Δηλώνει κάτι πολύ συγκεκριμένο για τους καλλιτέχνες κούκλας. Μια εικαστική κούκλα OOAK πρέπει να είναι μια πρωτότυπη κούκλα (κατασκευασμένη από την αρχή έως το τέλος από τον μεμονωμένο καλλιτέχνη, από τη σύλληψη έως το σχεδιασμό και το φινίρισμα του κομματιού) που δεν θα

αναπαραχθεί ξανά.

■ Σε τι διαφέρει η εικαστική κούκλα από τα άλλα μέσα καλλιτεχνικής έκφρασης;

Τ. Μ. Μια εικαστική κούκλα είναι ένα έργο τέχνης. Η επιλεγμένη μορφή μπορεί να είναι μια κούκλα, αλλά το κομμάτι είναι τέχνη και προορίζεται να αντιμετωπιστεί και να θεωρηθεί ως τέτοια. Όπως και άλλες μορφές τέχνης μπορούν να εκφραστούν μέσω πολλών μέσων. Οι εικαστικές κούκλες μπορούν να είναι γλυπτές ή μερικώς γλυπτ`ές από πηλό με μαλακά σώματα. Μπορούν να είναι μαλακά γλυπτά (soft sculpture) που περιλαμβάνουν πολύ λεπτομερή γλυπτική με υφάσματα για να κάνουν απίστευτα ρεαλιστικά χαρακτηριστικά.

Μπορούν να αποδοθούν με έναν συνδυασμό διαφόρων υλικών και να φτιαχτεί κούκλα από αυτά. Μπορούν ακόμη και να μετατραπούν σε κούκλες, ανάγλυφα αντικείμενα, ξύλα υφάσματα... στο σημείο που μόλις αναγνωρίζεις την αρχική τους μορφή. Αλλά καθένα από αυτά τα μέσα ακολουθεί τα ίδια καθοριστικά σημεία μιας κούκλας τέχνης - είναι πρώτα έργα τέχνης και δεν είναι παιχνίδια για να παίζουν τα παιδιά.

■ Μιλήστε μας, για το πώς βιώνετε τη διαδικασία του να δίνετε σε άψυχα υλικά μορφή, οντότητα και προσωπικότητα. Με ποιον τρόπο εμπλέκεστε σ’ αυτή την ιεροτελεστία;

Τ. Μ. Η διαδικασία κατασκευής μιας κούκλας είναι μια μορφή έκφρασης που εμπλέκει την ψυχή. Η κούκλα λόγω των δυνατοτήτων της (τρισδιάστατη μορφή) σχέδιο, ράψιμο, ντύσιμο, χτένισμα, καλλωπισμός ξυπνά συναισθήματα, ανοίγει την καρδιά σε αναμνήσεις και φαντασία. Στην όλη πορεία της κατασκευής προκαλείται μια πνευματική σύνδεση, μια μορφή επικοινωνίας σε κάθε επίπεδο συναισθημάτος από πόνο σε χαρά, από κούραση σε αγάπη.

■ Ποιες είναι οι πηγές έμπνευσής σας για την κατασκευή της κάθε κούκλας; Συνδέονται με πραγματικά, υπαρκτά πρόσωπα και με καταστάσεις που έχετε βιώσει ή ανήκουν στο χώρο της φαντασίας και του ονειρικού;

Τ. Μ. Συνειδητά ποτέ δεν εμπνέομαι από πραγματικά ή υπαρκτά πρόσωπα μεταγενέστερα μπορεί να αποδοθεί κάποιο χαρακτηριστικό σε γνώριμά μου πρόσωπα ή ακόμα και στον ίδιο μου τον εαυτό γιατί πάντα υπάρχουν κομμάτια του εαυτού μας μέσα στις δημιουργίες μας. Συνήθως όμως εμπνέομαι από είκονες του κινηματογράφου, των μιούζικαλ που λατρεύω, του τσίρκου που επίσης είναι ένα αγαπημένο μου θέμα αλλά και πλάσματα της φαντασίας μου.

■ Η ενασχόληση σας με τις κούκλες είναι ένα «παιχνίδι» που συνιστά απελευθέρωση;

Τ. Μ. Ο τρόπος μελέτης των ανθρωπίνων ιδιοτήτων, συναισθημάτων, δραστηριοτήτων και σχημάτων ελευθερώνει την προσωπικότητα ενός ανθρώπου και επειδή όσοι ασχολούμαστε με την κατασκευή κουκλών τείνουμε να τις βλέπουμε με πολλές ιδιότητες και χαρακτηριστικά θα έλεγα ναι!

■ Μέσα από την ενασχόληση με τις κούκλες νιώθετε ότι κρατάτε μέσα σας ένα κομμάτι παιδικότητας;

Τ. Μ. Δεν είμαι σίγουρη αν είναι ένα κομμάτι παιδικότητας ή η ανάγκη να δημιουργήσουμε το δικό μας προσωπικό μοντέλο του κόσμου για να περιβάλλουμμε τους εαυτούς μας με χαρακτήρες που θα μπορούσαμε να απολαύσουμε.

■ Ποια άλλα στοιχεία αντλείτε απότην ενασχόληση σας με τις κούκλες που κρίνετε σημαντικά για την πορεία της ζωής σας;

Τ. Μ. Άρχισα επαγγελματικά με τις κούκλες σε μεγάλη ηλικία και το πάθος που μου έχουν μεταδώσει ώστε να εξελιχτώ πάνω στο κομμάτι αυτό, να ξεπεράσω τις δυνατότητες και τα όρια μου δεν νομίζετε ότι είναι σημαντικό;

■ Μέσα από την πορεία σας έως  σήμερα, νιώσατε να λειτουργούν οι κούκλες σας θεραπευτικά για εσάςκαι το κοινό σας; Και με ποιον τρόπο;

Τ. Μ. Ω ναι, μέσα και από τα εργαστήρια που κάνω αλλά και από τον εαυτό μου. Επηρεάζει άμεσα το νευρικό σύστημα μέσα από τις λειτουργίες του σώματος, την οργάνωση της σκέψης και των κινήσεων. Λειτουργεί ψυχοθεραπευτικά, κάθε βελονιά και ένα ξελάφρωμα.

■ Οι κούκλες σας είναι αγαπητές σε μικρούς και μεγάλους. Πιστεύετε ότι η τέχνη σας μπορεί να αφυπνίσει, το παιδί που κρύβουμε όλοι μέσα μας;

Τ. Μ. Όταν υπάρχει κάτι έντονο στον χαρακτήρα που απεικονίζεται δημιουργεί μια πρόσκληση προς όλες τις ηλικίες να γίνουν μέρος σε κάτι που είναι πέρα από τον εαυτό τους, είναι άραγε προς την παιδικότητά μας ή μπορεί να είναι μια κριτική για τον κόσμο που ζούμε;

■ Θυμάστε μια στιγμή έντονης συγκίνησης με κάποια από τις κούκλες σας;

Τ. Μ. Ναι, πριν τρία χρόνια περίπου μου παρήγγειλε μια κυρία 90 χρόνων να της κάνω μια κούκλα με το νυφικό της που χρονολογούσε από το 1940 περίπου. Πήγα η ίδια στο σπίτι της για να της την παραδώσω, μόλις άνοιξα την κούκλα είδα τα δάκρυά της να κυλούν και να με αγκαλιάζει...

Σημείωση το νυφικό της υπήρχε σε άρτια κατάσταση και μάλιστα τοποθετημένο σε κούκλα βιτρίνας!

■ Ποια κούκλα ονειρεύεστε να δημιουργήσετε και γιατί;

Τ. Μ. Αυτή την στιγμή μελετώ ακόμα νέες τεχνικές και υλικά θέλω να εξαντλήσω όλες αυτές τις δυνατότητες, να ωριμάσει και το ζωγραφικό κομμάτι ώστε να μεταβώ σε μια πιο αφαιρετική απόδοση.

■ Τι περιλαμβάνουν τα μελλοντικά σας σχέδια; Που θα μπορούσε να παρακολουθήσει κάποιος το «έργο» σας;

Τ. Μ. Πολλά, πάρα πολλά έχω στο μυαλό μου και στα πλάνα μου που δεν ξέρω αν ο χρόνος θα είναι σύμμαχός μου. Ζω και εργάζομαι στην Λευκωσία στην Κύπρο και μπορείτε να με παρακολουθείτε μέσα από τις σελίδες μου στο Facebook και Instagram.

■ Φτάνοντας στο τέλος του ταξιδιού μας θα ήθελα να μας πείτε ποια μηνύματα θέλετε να περάσετε στον κόσμο μέσα από την τέχνη σας; Τι θέλουν να μας «πούνε» οι κούκλες σας;

Τ. Μ. Δεν υπάρχει κάποιο μεγάλο μυστήριο ή βαθιά σημασία σε αυτό που κάνω, σμιλεύω κούκλες για την καθαρή χαρά της δημιουργίας και της διασκέδασης. Σε αντάλλαγμα αυτές με πήραν σε αυτό το ευχάριστο ταξίδι και εκτιμώ τις κούκλες μου γι' αυτό το δώρο που συνεχίζουν να μου δίνουν!

■ Σας ευχαριστούμε!